Lập hóa đơn khống là một trong những hành vi vi phạm nghiêm trọng nhất trong lĩnh vực thuế và hóa đơn tại Việt Nam. Hành vi này không chỉ làm thất thoát ngân sách nhà nước mà còn gây méo mó thị trường, ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh lành mạnh. Từ năm 2026, với sự ra đời của Nghị định 254/2026/NĐ-CP về hóa đơn điện tử và các văn bản sửa đổi về xử phạt vi phạm hành chính (đặc biệt là Nghị định 310/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ 16/01/2026), khung xử phạt đối với hành vi lập, sử dụng hóa đơn khống đã được siết chặt và làm rõ hơn. Doanh nghiệp cần nắm vững các mức xử phạt để tránh rủi ro pháp lý nghiêm trọng.
1. Hóa đơn khống là gì?
Theo khoản 7 Điều 3 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, hóa đơn khống (hay hóa đơn không hợp pháp) là hóa đơn, chứng từ đã ghi các chỉ tiêu, nội dung nghiệp vụ kinh tế nhưng việc mua bán hàng hóa, dịch vụ không có thật một phần hoặc toàn bộ. Ngoài ra, còn bao gồm hóa đơn phản ánh không đúng giá trị thực tế phát sinh, hóa đơn giả, hóa đơn tẩy xóa, sửa chữa trái quy định.
Về bản chất, lập hóa đơn khống là hành vi tạo ra chứng từ “ảo” nhằm mục đích trốn thuế, hoàn thuế sai, hợp thức hóa chi phí hoặc mua bán hóa đơn để kiếm lời bất chính. Đây là hành vi bị nghiêm cấm và bị xử lý ở cả hai cấp độ: hành chính và hình sự.
2. Mức xử phạt hành chính đối với hành vi lập, sử dụng hóa đơn khống
Theo quy định tại Nghị định 125/2020/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP), hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn (bao gồm hóa đơn khống) bị xử phạt như sau:
Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với tổ chức có hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn (Điều 28 Nghị định 125/2020/NĐ-CP).
Mức phạt này áp dụng cho cả bên bán (lập hóa đơn khống) và bên mua (sử dụng hóa đơn khống) nếu bị phát hiện. Đối với cá nhân, hộ kinh doanh, mức phạt bằng một nửa mức phạt của tổ chức (tức từ 10–25 triệu đồng).
Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp còn bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như:
- Buộc hủy bỏ hóa đơn vi phạm;
- Buộc nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm;
- Buộc điều chỉnh, kê khai lại số thuế liên quan.
3. Xử phạt khi hành vi lập hóa đơn khống dẫn đến trốn thuế
Nếu việc lập hoặc sử dụng hóa đơn khống làm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được hoàn, miễn, giảm thì bị xử phạt theo khung trốn thuế (Điều 17 Văn bản hợp nhất về xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn).
Cụ thể:
- Phạt tiền 1 lần số thuế trốn nếu có từ một tình tiết giảm nhẹ trở lên;
- Phạt tiền 1,5 lần số thuế trốn nếu không có tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ;
- Phạt tiền 2 lần số thuế trốn nếu có một tình tiết tăng nặng;
- Phạt tiền 2,5 lần số thuế trốn nếu có từ hai tình tiết tăng nặng trở lên.
Các hành vi cụ thể bị áp dụng bao gồm: lập hóa đơn bán hàng hóa, dịch vụ sai về số lượng, giá trị để khai thuế thấp hơn thực tế; sử dụng hóa đơn không hợp pháp để khai thuế làm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được hoàn.
Ngoài ra, doanh nghiệp còn phải nộp đủ số thuế trốn và tiền chậm nộp theo quy định.
Tham khảo: Báo giá hóa đơn điện tử; Tra cứu hóa đơn điện tử.
4. Trách nhiệm hình sự – Rủi ro cao nhất
Khi hành vi lập, mua bán hóa đơn khống đạt đến mức độ nghiêm trọng, doanh nghiệp và cá nhân liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự.
Theo Điều 203 Bộ luật Hình sự (tội mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước):
- Khung cơ bản: Phạt tiền từ 50–200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
- Khung tăng nặng: Phạt tiền từ 200–500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 1–5 năm nếu có tổ chức, chuyên nghiệp, thu lợi lớn hoặc tái phạm.
Trong thực tế, nhiều vụ án lớn đã bị xử lý hình sự. Điển hình là vụ án tại TP. Hồ Chí Minh (dự kiến xét xử tháng 9/2026) liên quan đến 108 “công ty ma” phát hành 56.690 hóa đơn GTGT khống với tổng giá trị trước thuế hơn 6.109 tỷ đồng. Các bị cáo bị truy tố về tội mua bán trái phép hóa đơn, trốn thuế, đưa và nhận hối lộ.
Đối với pháp nhân thương mại, ngoài phạt tiền có thể lên đến hàng tỷ đồng, còn có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.
5. Các yếu tố ảnh hưởng đến mức xử phạt
Mức xử phạt cụ thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
- Số lượng hóa đơn khống;
- Giá trị hàng hóa, dịch vụ ghi trên hóa đơn;
- Số thuế bị thất thoát;
- Tình tiết tăng nặng (tái phạm, có tổ chức, lợi dụng chức vụ) hoặc giảm nhẹ (thành khẩn khai báo, khắc phục hậu quả);
- Vai trò của từng cá nhân trong vụ việc (người tổ chức, người thực hiện, người đồng phạm).
Cơ quan thuế hiện nay sử dụng hệ thống dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như doanh nghiệp có doanh thu cao nhưng chi phí “ảo”, hóa đơn phát hành hàng loạt trong thời gian ngắn, hoặc giao dịch với các “công ty ma”.
Tham khảo: Hóa đơn điện tử cấp theo từng lần phát sinh.
6. Khuyến nghị đối với doanh nghiệp
Để tránh rủi ro bị xử phạt do lập hóa đơn khống, doanh nghiệp cần:
- Xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ chặt chẽ đối với việc lập và phát hành hóa đơn điện tử.
- Chỉ lập hóa đơn khi có giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ thực tế, có đầy đủ chứng từ đi kèm (hợp đồng, biên bản giao nhận, chứng từ thanh toán…).
- Thường xuyên rà soát đối tác, tránh giao dịch với các doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao.
- Đào tạo nhân viên kế toán, bán hàng về quy định pháp luật liên quan đến hóa đơn.
- Khi phát hiện sai sót, kịp thời điều chỉnh, thay thế hóa đơn theo đúng quy trình tại Nghị định 254/2026/NĐ-CP thay vì cố tình che giấu.
Kết luận
Lập hóa đơn khống không chỉ là vi phạm hành chính với mức phạt tiền từ hàng chục triệu đến hàng trăm triệu đồng, mà còn có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự với mức phạt tù lên đến 5 năm hoặc cao hơn.
Trong bối cảnh hệ thống hóa đơn điện tử ngày càng minh bạch và dữ liệu thuế được liên thông chặt chẽ, việc gian lận bằng hóa đơn khống ngày càng khó thực hiện và dễ bị phát hiện. Doanh nghiệp cần coi việc tuân thủ quy định về hóa đơn là ưu tiên hàng đầu, vừa để bảo vệ mình khỏi rủi ro pháp lý, vừa góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch.
Ngoài ra, nếu quý doanh nghiệp đang tìm kiếm giải pháp phần mềm hóa đơn điện tử đáp ứng đầy đủ quy định, xin vui lòng liên hệ E-invoice để nhận được tư vấn:
CÔNG TY PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÁI SƠN
- Địa chỉ: Số 15, phố Đặng Thùy Trâm, phường Nghĩa Đô, Thành phố Hà Nội
- Tổng đài HTKH: 1900 4767 – 1900 4768
- Tel : 024.37545222
- Fax: 024.37545223
- Website: https://einvoice.vn/
Để lại một phản hồi